Levensverzekering: gaat jouw geld naar de juiste persoon?
Stel dat je jarenlang geld hebt opgebouwd in een levensverzekering. Je wil daarmee je partner beschermen. Je kinderen iets nalaten. Of je kleinkinderen een financieel duwtje geven.
Maar wanneer je overlijdt, keert de verzekeraar het kapitaal uit aan iemand anders dan jij in gedachten had.
Dat klinkt uitzonderlijk. Toch gebeurt het wel eens.
De verzekeraar kijkt namelijk niet naar wat je ooit tegen je familie vertelde. Hij vertrekt van de begunstigingsclausule in je polis. Daar staat wie het geld ontvangt. En die ene clausule is soms twintig jaar oud.
Een levensverzekering afsluiten en daarna nooit meer bekijken? Dat is geen goed idee. Je gezin verandert. Je vermogen verandert. Je wensen veranderen. Je begunstiging verandert niet altijd mee.
De begunstigingsclausule is meer dan administratie
In een levensverzekering spelen verschillende personen een rol. De verzekeringsnemer sluit de polis af en betaalt de premies. De verzekerde is de persoon op wiens leven de verzekering loopt. De begunstigde ontvangt het afgesproken kapitaal wanneer de verzekerde overlijdt.
Vaak ben je zelf zowel verzekeringsnemer als verzekerde. Je duidt dan je partner, kinderen of andere familieleden aan als begunstigde bij overlijden.
Net daar wordt het belangrijk.
De gekozen begunstigde bepaalt:
• wie het kapitaal krijgt.
• hoe het bedrag wordt verdeeld.
• wat er gebeurt wanneer iemand eerder overlijdt.
• of je testament invloed heeft op de uitkering.
• hoeveel erfbelasting er mogelijk verschuldigd is.
Het gaat dus niet over een standaardzinnetje onderaan je polis. Het gaat over een deel van je vermogen.
Lees wat er echt in je polis staat
Weet jij wie vandaag als begunstigde in je levensverzekering vermeld staat?
Niet wie jij denkt dat er staat. Niet wie er volgens jou logisch recht op heeft. Wel de exacte woorden in het contract.
Misschien staat er:
• “mijn echtgenoot”
• “mijn partner”
• “mijn kinderen”
• een lijst met namen
• “mijn wettelijke erfgenamen”
• “mijn nalatenschap”
• of een volgorde van verschillende begunstigden
Die formuleringen lijken soms op elkaar. Juridisch geven ze niet noodzakelijk hetzelfde resultaat.
Haal je polis dus regelmatig eens boven. Zeker wanneer je ze jaren geleden afsloot.
“Mijn kinderen” of hun namen: een klein verschil met grote gevolgen
Je kan je kinderen algemeen aanduiden als “mijn kinderen”. Je kan hen ook één voor één bij naam vermelden.
Neem bijvoorbeeld:
“Mijn kinderen.”
Of:
“Lotte Janssens en Pieter Janssens.”
In beide gevallen denk je misschien hetzelfde geregeld te hebben. Toch kan het resultaat later anders zijn.
Bij een algemene aanduiding beweegt de clausule makkelijker mee met je gezin. Krijg je na het afsluiten van de polis nog een kind? Dan valt dat kind normaal ook onder de omschrijving “mijn kinderen”.
Bij een opsomming van namen telt wat er letterlijk in de polis staat. Een later geboren kind wordt niet vanzelf toegevoegd.
Ook wanneer een kind vóór jou overlijdt, maakt de formulering verschil. Staat er algemeen “mijn kinderen”, dan kunnen de eigen kinderen van het overleden kind in bepaalde gevallen in zijn of haar plaats komen. Bij een persoonlijke aanduiding bij naam gebeurt dat niet automatisch.
De vraag is dus niet welke formulering het duidelijkst klinkt. De vraag is welke formulering aansluit bij wat jij wilt.
Denk na over wat er moet gebeuren bij een overlijden
Stel dat je drie kinderen bij naam aanduidt. Eén van hen overlijdt vóór jou.
Moet zijn deel dan:
• naar je twee andere kinderen gaan?
• naar zijn eigen kinderen gaan?
• terug verdeeld worden volgens je nalatenschap?
• naar een volgende begunstigde in de polis gaan?
Zonder duidelijke regeling beslist de tekst van de clausule mee over het antwoord.
Dat geldt ook bij een partner. Wat moet er gebeuren wanneer je partner vóór jou overlijdt? Gaat het kapitaal daarna naar je kinderen? Naar je kleinkinderen? Of naar je nalatenschap?
Met een cascadesysteem leg je een volgorde vast. Bijvoorbeeld eerst je partner, daarna je kinderen en vervolgens je nalatenschap.
Zo voorkom je dat de polis zonder bruikbare begunstigde achterblijft.
Een relatiebreuk vraagt om meer dan nieuwe bankrekeningen
Na een scheiding of relatiebreuk worden gezamenlijke rekeningen stopgezet. De woning wordt verdeeld. Adressen en verzekeringen worden aangepast.
De begunstigde van de levensverzekering wordt daarbij vaak vergeten.
Vooral bij samenwonende partners kan dat grote gevolgen hebben. Werd je voormalige partner persoonlijk als begunstigde aangeduid? Dan verdwijnt die naam niet zomaar uit het contract omdat de relatie voorbij is. Zonder aanpassing kan de ex-partner mogelijk nog altijd aanspraak maken op het kapitaal.
Bij voormalige echtgenoten spelen bijkomende regels. Het resultaat hangt onder meer af van de precieze omschrijving, de datum van de polis en de omstandigheden waarin ze werd afgesloten.
Ga er dus nooit van uit dat dit automatisch aangepast wordt. Controleer het.
Meerdere begunstigden? Leg de verdeling vast
Je kan het volledige kapitaal aan één persoon toewijzen. Je kan het ook verdelen over je partner, kinderen of kleinkinderen.
Duid je meerdere personen aan zonder verdere verdeelsleutel? Dan gelden de regels uit de polis en de verzekeringswetgeving.
Bij de formulering “mijn echtgenoot en mijn kinderen” gaat zonder andere afspraak in principe de helft naar de echtgenoot en de andere helft samen naar de kinderen. Dat is misschien exact wat je wilt. Maar misschien ook niet.
Wil je een andere verdeling? Schrijf die dan duidelijk uit. Hoe preciezer je omschrijving, hoe kleiner de kans op discussies.
Spreiden kan de erfbelasting verlagen
Ook fiscaal maakt de keuze van je begunstigden verschil.
Een levensverzekering valt burgerrechtelijk vaak buiten de gewone nalatenschap. De begunstigde krijgt een rechtstreeks recht tegenover de verzekeraar. Maar dat betekent niet dat de uitkering automatisch vrij is van erfbelasting. In Vlaanderen kan op het uitgekeerde kapitaal erfbelasting verschuldigd zijn. De concrete behandeling hangt onder meer af van wie de premies betaalde, wie het kapitaal ontvangt en hoe de polis werd opgebouwd.
Gaat een groot verzekeringskapitaal volledig naar één persoon? Dan kan die persoon sneller in een hogere belastingschijf terechtkomen.
Verdeel je het kapitaal over meerdere begunstigden? Dan wordt de fiscale berekening voor iedere begunstigde afzonderlijk bekeken. Dat kan de totale belastingdruk verlagen.
Een verdeling die familiaal logisch lijkt, is dus niet altijd fiscaal de beste. En een fiscaal aantrekkelijke verdeling past niet automatisch bij je persoonlijke wensen.
Laat daarom beide naast elkaar leggen.
Wat wil je bereiken? En hoeveel houdt iedere begunstigde netto over?
Wanneer kies je voor “de nalatenschap”?
Je kan ook “de nalatenschap” als begunstigde aanduiden.
Het verzekeringskapitaal wordt dan verdeeld volgens de regels die voor je nalatenschap gelden. Heb je een testament? Dan speelt de verdeling uit dat testament mee.
Dat kan interessant zijn wanneer je:
• de levensverzekering en je testament op elkaar wilt afstemmen.
• het kapitaal over meerdere erfgenamen wilt spreiden.
• later via je testament meer flexibiliteit wilt behouden.
• een complexe verdeling binnen je familie hebt uitgewerkt.
Toch is deze formule niet altijd de beste keuze.
Verwerpt een erfgenaam de nalatenschap? Dan verliest die persoon in principe ook zijn rechten op het verzekeringskapitaal dat via de nalatenschap wordt verdeeld.
Is dezelfde persoon rechtstreeks in de polis aangeduid? Dan staat zijn recht op de verzekeringsuitkering los van de aanvaarding of verwerping van de erfenis.
“Minder rechtstreeks” betekent dus niet automatisch “minder interessant”. Het hangt af van de volledige planning.
Wat betekent “mijn wettelijke erfgenamen”?
De term “mijn wettelijke erfgenamen” komt vaak voor in oudere levensverzekeringen.
Voor contracten die vanaf 5 maart 2012 werden afgesloten, wordt deze clausule in principe gelezen als een begunstiging van de nalatenschap. Daardoor kunnen ook testamentaire erfgenamen mee bepalen hoe het kapitaal wordt verdeeld.
Voor oudere polissen kunnen andere regels gelden. Daar kan het kapitaal rechtstreeks en in gelijke delen terechtkomen bij de personen die volgens de wet erfgenaam zijn, zonder dat een testament dezelfde invloed heeft.
Heb je een oudere polis? Laat de clausule dan nakijken.
De woorden zijn misschien al jaren dezelfde. De juridische gevolgen zijn dat niet noodzakelijk.
Enkel je testament aanpassen volstaat niet altijd
Stel dat je in je testament een nieuwe verdeling vastlegt. Je wilt bijvoorbeeld dat een groter deel naar je kinderen gaat en minder naar je partner.
Maar in je levensverzekering staat je partner nog persoonlijk als enige begunstigde.
Dan kan de verzekeraar het kapitaal rechtstreeks aan je partner uitbetalen. Een algemene wijziging in je testament trekt de begunstiging in je polis niet vanzelf recht. De Vlaamse Belastingdienst bevestigt dat een verzekeringsuitkering aan een rechtstreeks aangeduide begunstigde buiten de nalatenschap kan gebeuren.
Je testament en je levensverzekering moeten dus hetzelfde verhaal vertellen.
Wil je een begunstigde wijzigen? Regel dat rechtstreeks bij de verzekeraar. Laat de nieuwe clausule opnemen in een officieel bijvoegsel bij je polis.
Zo weet de verzekeraar meteen aan wie hij moet uitbetalen.
Een aanvaarde begunstiging zet je vrijheid vast
Normaal kan je als verzekeringnemer de begunstiging nog wijzigen.
Dat verandert wanneer de begunstigde de begunstiging formeel aanvaardt. Vanaf dat moment kan je die persoon niet zomaar vervangen. Ook voor bepaalde handelingen met de polis kan zijn of haar toestemming nodig zijn.
Zo’n aanvaarding wordt soms bewust gebruikt bij een schenking of vermogensplanning. Ouders kunnen daarmee bijvoorbeeld een zekere controle behouden over een polis die met geschonken geld werd afgesloten.
Maar wat vandaag controle geeft, beperkt morgen misschien je vrijheid.
Laat een begunstiging daarom pas formeel aanvaarden nadat je de gevolgen goed hebt besproken.
Wanneer moet je de begunstiging opnieuw bekijken?
Een levensverzekering is geen document dat je één keer opstelt en daarna vergeet.
Controleer de begunstigingsclausule zeker opnieuw bij:
• een huwelijk
• een nieuwe relatie
• wettelijk of feitelijk samenwonen
• een scheiding of relatiebreuk
• de geboorte of adoptie van een kind
• de geboorte van een kleinkind
• het overlijden van een begunstigde
• de opmaak of wijziging van een testament
• een grote schenking
• een belangrijke verandering in je vermogen
Ook zonder grote gebeurtenis is een regelmatige controle verstandig. Je wensen van vijftien jaar geleden sluiten misschien niet meer aan bij je leven vandaag.
Zorg dat één oude zin je planning niet onderuit haalt
Je kan je testament zorgvuldig laten uitwerken. Je kan schenkingen plannen. Je kan je vermogen fiscaal slim verdelen.
Maar wanneer de begunstigingsclausule van je levensverzekering daar niet bij aansluit, loopt een belangrijk deel van je planning mogelijk een andere richting uit.
Neem daarom al je polissen mee in je nalatenschapsplanning.
Wie krijgt welk kapitaal? Wat gebeurt er wanneer die persoon eerder overlijdt? Is de verdeling nog eerlijk? Sluit ze aan bij je testament? En hoeveel blijft er na erfbelasting werkelijk over?
Dat zijn geen vragen voor later.
Laat je levensverzekeringen en begunstigingsclausules regelmatig analyseren. Zo voorkom je dat een verouderde naam of een onduidelijke formulering beslist over je vermogen.
En zorg je dat je geld terechtkomt bij de mensen voor wie je het bedoeld hebt.